Platon, Uczta
Dialog o miłości, w którym biorą udział młodzieńcy ateńscy, a także Arystofanes i Sokrates. Każdy z uczestników biesiady wygłasza kunsztowną pochwałę Erosa, ale istotę dialogu zawierają mowy Arystofanesa i Sokratesa. Mistrz komedii przywołuje opowieść mityczną o trzech płciach ludzkich: żeńskiej, męskiej i obojnaczej, czyli androgynicznej. Ludzie byli podwójni, przypominali kule, ale zachowywali się krnąbrnie. Rozgniewany Zeus rozdzielił ich, poprzenosił im okolice wstydliwe i odtąd płodzi jedno w drugim.
Sokrates, który zabiera głos na koniec, utożsamia Erosa z dążeniem do dobra i do szczęścia, a więc siłą twórczą, kierującą postępowaniem człowieka. Powołuje się przy tym na świadectwo prorokini Diotymy. Miłość wedle niej to nic innego jak wieczne posiadanie dobra, zapładnianie tego, co piękne, zarówno ciała, jak i duszy. Skoro człowiek zawsze chce posiadać dobro, to musi też pragnąć nieśmiertelności. Droga miłości wiedzie zatem od jednego pięknego ciała, przez wiele ciał, aż po uwielbienie wszystkich, następnie wielbi się piękno duszy, nauki, aż wreszcie piękno samo w sobie, wieczne i niezmienne. To swego rodzaju stopnie, po których wstępując człowiek doznaje wtajemniczenia. Żartobliwy dialog o miłości staje się dla Platona pretekstem do przedstawienia drogi wiodącej ku prawdzie i pięknu.
Tomasz Miłkowsk
homouzja [gr. homooúsios ‘współistotny’], jedno z fundamentalnych pojęć w historii doktryny chrześc., przyjęte przez Sobór Nicejski I (325) jako właściwe określenie relacji między osobami Trójcy Świętej — Synem i Ojcem; termin homouzja został włączony do Credo, gdzie stwierdza się, że Chrystus to „Bóg prawdziwy z Boga prawdziwego, zrodzony, a nie stworzony, współistotny Ojcu”; tak sformułowane Credo, w duchu wyraźnie antyariańskim, spowodowało ostre spory między teologami i stolicami biskupimi w całym cesarstwie rzym. (zwł. w jego wschodniej części), zakończone dopiero ostatecznym potępieniem arianizmu przez Sobór Konstantynopolitański I (381).
pelagianizm, nurt w teologii chrześc. w V w., zainicjowany przez mnicha z Brytanii, Pelagiusza, głoszący, że łaska Boża nie jest konieczna do zbawienia; zwolennicy p. głosili ponadto, że grzech pierworodny nie obciążył ludzkości, akcentowali wolną wolę człowieka i odrzucali naukę o predestynacji; zwalczany przez św. Augustyna, potępiony na soborze efeskim (431) jako herezja.
donatyzm, wczesnochrześc. ruch rel. w północnej Afryce (IV–VII w.); głoszony przez zwolenników poglądów Donata z Kartaginy (zm. ok. 355); głosili rygoryzm moralny oraz ideał entuzjastycznego męczeństwa; spowodował rozłam w Kościele afryk.; potępiony przez Kościół na kilku synodach jako herezja.
patrystyka [łac. < gr.], filoz.:
1) nazwa okresu Ojców Kościoła w dziejach chrześc. teologii i filozofii (II–VIII w.); także nauka o tym okresie;
2) całość koncepcji teol. i filoz. stworzonych przez Ojców Kościoła i in. pisarzy okresu patrystycznego; dzieli się na p. Zachodu, racjonalną i ukierunkowaną na teol. antropologię (II w.–636) i p. Wschodu, kontemplacyjną (IV w.–ok. 749);
3) historia literatury i teologii okresu patrystycznego (ściślej patrologia).
STUDENTKA26