18. Relacje między Kościołem a Państwami laickimi w XIX wieku. (3 modele: amerykański, francuski, niemiecki)
MODEL AMERYKAŃSKI; SEPARACJA CZYSTA
Stany Zjednoczone Ameryki Północnej są pierwszym państwem, w którym powstała idea rozdzielenia kościoła od państwa. Wystąpiło tam zjawisko pluralizmu kulturowego, etnicznego i religijnego. Wystąpiła tam również silna tendencja do zerwania z europejską tradycją państwa wyznaniowego. Chciano stworzyć własny model ustrojowy oparty na poszanowaniu praw człowieka. W okresie kolonialnym w Ameryce Północnej wyłoniły się 2 tendencje regulacji stosunków państwo kościół: 1) tendencja państwa wyznaniowego pochodząca od emigrantów z Europy Zachodniej( pierwsze kolonie Amerykańskie miały charakter pastw wyznaniowych. Najsilniejszy kościół miał charakter uprzywilejowany-> reszta była prześladowana zwłaszcza katolicy) 2) tendencja do zerwania ścisłej więzi między kościołem a państwem Pierwsza karta praw i wolności obywatelskich w Ameryce została proklamowana w Rohde Island- kolonii założonej w 1636r. przez Rogera Williama. Znalazł się tam zapis o rozdziale władz świeckich i duchownych oraz o poszanowaniu wolności religijnej. Ważniejszym jednak dokumentem była karta praw uchwalona w 1776r. w kolonii Virginia. W kształtowaniu Amerykańskiego systemu relacji między państwem a kościołem istotniejsze znaczenie mają:1) Konstytucja Stanów Zjednoczonych Ameryki z 17. 09. 1787r. W art. 6 par. 3 został zawarty zapis, że obejmowanie urzędów państwowych nie może być uzależnione od wyznania wiary.2) 10 poprawek do Konstytucji( ponieważ zasady w konstytucji miały bardzo ogólny charakter). Pierwsza poprawka dotyczyła właśnie stosunków państwa z kościołem i mówiła że:a) istnieje zakaz ustanawiania religii, więc władze państwowe nie mogły, uznac żadnej religii za panująca, oficjalną
b) istnieje zakaz ograniczania swobody wykonywania praktyk religijnych.Papież Leon XIII w liście LONGINQUAM OCEANI z 1895r. skierowanym do biskupów amerykańskich wyraził swoje uznanie dla tej koncepcji rozdziału. Nie zaaprobował on samej zasady rozdziału, ale podkreślił, że zapewnia ona katolikom wolność, a kościołowi katolickiemu swobodne działanie w warunkach pluralizmu wyznaniowego.MODEL FRANCUSKI: SEPARACJA WROGA
Jest to rozdział nacechowany wrogością państwa wobec religii i kościoła, a zwłaszcza katolickiego. System ten powstał podczas Wielkiej Rewolucji Francuskiej w latach 1789- 1795 i ewoluując przetrwał do czasów dzisiejszych. Głównymi przyczynami powstania tej koncepcji były:1)LIBERALIZM oparty na racjonalistycznej filozofii oświecenia( Skrajny indywidualizm przeciw idei suwerenności ludu 2) Walka z monarchią absolutną nadmiernie powiązana z kościołem katolickim.
Pierwszym przejawem liberalizmu w sferze prawnej była deklaracja praw człowieka i obywatela uchwalona przez zgromadzenie narodowe 26. 08. 1789r. Artykuł 10 mówił o gwarancjach wolności sumienia i wolności religijnej. O charakterze (wrogim) tego systemu zadecydowały jednak inne akty normatywne:1) 2. 12. 1789- konfiskata przez państwo nieruchomości kościelnych, zniesiono więc niezależność materialną instytucji kościelnych od państwa 2) 13. 02. 1790- państwo nie uznaje uroczystych ślubów zakonnych. Zniesione zostały, więc wszystkie zakony, w których składa się takie śluby 3) 12. 07. 1790- ustawa zwana Konstytucją cywilną duchowieństwa. Podział Kościoła we Francji odpowiadający podziałowi państwa na departamenty bez porozumienia ze stolicą Apostolską, obsadzanie stanowisk biskupów, proboszczów w drodze wyborów, utrzymywanie duchowieństwa ze skarbu państwa 4) 7. 05. 1791- Ustawa ograniczająca swobodę wykonywania kultu przez duchownych, którzy odmówili przysięgi na ustawę cywilną( konstytucję cywilną duchowieństwa 5) 21. 02. 1974- Ustawa Konwentu o rozdziale kościoła od państwa: niezakłócanie z zew. Kultu religijnego, neutralność państwa wobec religii, odmowa finansowania wyznań religijnych oraz wynajmowania budynków dla sprawowania kultu i do zamieszkania przez duchownych, zabroniono występowania publicznie w stroju duchownym. Zakaz umieszczania symboli religijnych w miejscach publicznych.
Jak widać ideą przewodnią tej polityki było dążenie do całkowitego usunięcia religii z życia publicznego. Kościół w swej działalności miał być całkowicie uzależniony od państwa.
Rozdział wprowadzony podczas Rewolucji trwał do zamachu stanu przeprowadzonego przez Napoleona Bonaparte w 1799r.
Dalszą politykę separatystyczną podjęły władze Komuny Paryskiej, powstałej w 1871r. wydano wtedy dekrety o laicyzacji( uświecczenie) szkolnictwa i zakazie nauczania religii w szkołach państwowych, oraz zakładania zakonów i prowadzenia przez nich szkół i działalności duszpasterskiej.
Walkę z Kościołem prowadziła również lewica na początku XXw. Ustawa z 1901 postawiła wymóg, aby zgromadzenia mogły podejmować działanosc jedynie za zgodą Trybunału, zwanego COSEIL D’ETAT. W 1904 zabroniono zakonnikom nauczania młodzieży. 9. 12. 1905 ustawa o pozbawieniu kościoła katolickiego pozycji oficjalnej zagwarantowanej przez konkordat z 1801r. i znowu prywatyzowano religię. Ustawa ta weszła w życie 1. 01. 1906.
Polityka ta została złagodzona po I i II wojnie światowej. Co prawda ustawa z 1905 została, ale jej interpretacja się zmieniła. Ostatecznie ustawa z 1929 zezwoliła diecezją na rozporządzanie dobrami materialnymi, a ustawa z 1942 uznała zdolność cywilno- prawną stowarzyszeń kultowych. Sekularyzacja szkolnictwa nadal przestrzegana jest rygorystycznie, zezwala jednak na nauczanie w budynku szkolnym religii, ale już po zakończeniu zajęć. Mogą istnieć szkoły prywatne prowadzone przez instytucje kościelne.
We współczesnej Francji istnieją jeszcze 3 departamenty gdzie istnieje system konkordatowy- pozostają tam w mocy zasady wprowadzone przez konkordat napoleoński z 1801r.
MODEL NIEMIECKI: SEPARACJA SKOORDYNOWANA
Po I wojnie światowej do konstytucji Republiki Weimarskiej powstałej 11. 08. 1919 został wprowadzony zapis głoszący, iż nie ma kościoła oficjalnego. Władcy poszczególnych landów zrzekli się jurysdykcji. Kościoły mają status korporacji prawa publicznego-> to było charakterystyczne dla systemu niemieckiego.
Zostało zagwarantowane wszystkim obywatelom prawo do wolności religijnej. Autonomia kościołów i ich niezależność od państwa. Sprawy interesujące obie strony mają być rozstrzygane w drodze negocjacji i dwustronnych układów.
Poszczególne landy miały jednak prawo ustawodawcze dotyczące określania statusu prawnego kościołów wew. Danego landu( to do tej autonomii kościołów)
Po II wojnie światowej RFN nawiązał do tradycji demokratyczno- liberalnej Republiki Weimarskiej. Ustawa fundamentalna Republiki Federalnej Niemiec z 23. 05. 1949 podtrzymuje postanowienia konstytucji Weimarskiej w sprawach wyznaniowych.
Ponadto konstytucja zapewnia też: nienaruszalność podstawowych wolności, swobodę wykonywania praktyk religijnych, prawo rodziców do decydowania o uczestnictwu dziecka w nauce religii.
akukuxyz