5.doc

11. Reformacja- państwo i polityka u Lutra- luteranizm, państwo i polityka u Kalwina.

Marcin Luter ur. 10 listopada 1483 w Eisleben, zm. 18 lutego 1546 w Eisleben niemiecki reformator religijny, teoretyk i twórca reformacji, mnich augustiański, doktor teologii. Autor 95 tez potępiających praktykę sprzedaży odpustów, w których odrzucał możliwość kupienia łaski bożej. Pomimo, że nie brał czynnego udziału w wystąpieniach religijnych i społeczno-politycznych, a jedynie pisał polemiki i katechezy, skupił wokół swojej idei całą opozycję Kościoła katolickiego. Przełożył Biblię na język niemiecki
Podstawę jego nauki stanowią cztery hasła: jedynie pismo, jedynie Chrystus, jedynie łaska i jedynie słowo. Luteranizm doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (za datę jego rozpoczęcia uważa się rok 1517). Stanowi jeden z nurtów protestantyzmu i ewangelicyzmu.Główne zasady Luteranizmu:Odrzucenie dogmatów ustanowionych przez sobory i papieży z wyjątkiem wniosków czterech pierwszych soborów powszechnych; tylko Pismo Święte jest źródłem objawienia (zasada sola scriptura). Głową Kościoła nie jest papież, ale Jezus Chrystus, będący jedynym pośrednikiem w zbawieniu (sola Christus). Dla zbawienia najważniejszy jest wewnętrzny akt wiary (sola fide). Wiara jest ufnością wobec Boga i posłuszeństwem jego woli, a dopiero owocem wiary są dobre uczynki. Ewangelicy wierzą w zbawienie z łaski usprawiedliwiającej (sola gratia). Sakramenty są "znakami i świadectwami woli Bożej". Uznawane są jedynie dwa: Chrzest i Komunia św., podawana pod dwiema postaciami. Obecność Chrystusa w eucharystii jest rozumiana jako konsubstancjacja (współistnienie). Matkę Jezusa jako "błogosławioną między niewiastami" otaczają szacunkiem, lecz od tego szacunku daleko jest do czci, jaka należy się jedynie Bogu. Luteranie odrzucają kult świętych - modlić wolno się tylko do trójjedynego Boga. Pobożność ewangelicka opiera się głównie na posłuszeństwie wobec Słowa Bożego, na szczerej modlitwie, przykładnym życiu rodzinnym i sumiennym wykonywaniu wszelkich obowiązków. Luteranie praktykują spowiedź ogólną, ale uznają również spowiedź indywidualną. Duchowni - księża przewodniczą obrzędom i organizują je. Nie obowiązuje ich celibat. Ksiądz nie jest kapłanem, gdyż luteranie uznają kapłaństwo powszechne ochrzczonych.Jan Kalwin ur. 10 lipca 1509 w Noyon, zm. 27 maja 1564 w Genewie) – jeden z najważniejszych reformatorów chrześcijaństwa, nazywany czasem "drugim patriarchą reformacji", obok Marcina Lutra. Młodszy od Lutra o 25 lat, był znacznie bardziej radykalny w swoich poglądach. Twórca doktryny religijnej kalwinizmu, przyjętej przez kościoły ewangelicko-reformowane, opierającej się na predestynacji, symbolicznej obecności Jezusa Chrystusa w Eucharystii i surowych regułach życia. Kalwin był również uzdolnionym organizatorem - twórcą "prezbiterialnego" systemu rządów, który wywarł duży wpływ na teorię państwa demokratycznego. Dzieło Kalwina Institutio Religionis Christianae zaliczane jest do najważniejszych w historii. Kalwinizm to jedna z ważniejszych doktryn i wyznań protestanckich. Kalwinizm zaliczany jest do ewangelicyzmu historycznego tj. wyznań wywodzących się wprost z reformacji. Kalwinizm wywodzi się z reformacji szwajcarskiej, którego działaczem był m.in. Huldrych Zwingli. Ostateczną postać nadał jej Jan Kalwin. Kalwinizm odegrał znaczną rolę w formowaniu się wielu ruchów protestanckich: purytanów, hugenotów, anabaptystów, szkockich prezbiterian. Obecnie stanowi dominujące wyznanie w Holandii, Szkocji, oraz wielu kantonach Szwajcarii. Ponadto najwięcej osób wyznaje kalwinizm w Republice Południowej Afryki, Niemczech i w USA. W Polsce liczy około 3000 wyznawców. Główne zasady kalwinizmu : surowe wskazania etyczne ,symboliczne sakramenty chrztu i komuni św.,luźno powiązane wspólnoty wiernych ,zakaz umieszczania w kościele obrazów i rzeźb,  powszechne kapłaństwo wszystkich wiernych, zbawienie jest ograniczone, tzn. Jezus umarł nie dla zbawienia wszystkich ludzi, lecz tylko tych wybranych przez Boga , bezwarunkowa predestynacja, niezależność od państwa · odrzucenie wolnej woli człowieka, akcentowanie wszechmocy Boga i nicości człowieka, "skażonego" przez grzech pierworodny, podkreślanie roli wiary ("religia wiary") w opozycji do innych tzw. "religii uczynków" (np. katolicyzmu)

12. Cerkiew i państwo w Rosji (koncepcja III Rzymu)

Idea Moskwy jako Trzeciego Rzymu wiązana jest zazwyczaj z imieniem mnicha Filoteusza, który w XVI w. pisał do wielkiego księcia moskiewskiego Wasyla III: "Dwa Rzymy upadły, Trzeci stoi, Czwartego nie będzie, gdyż twoje królestwo chrześcijańskie przez żadne inne nie zostanie zastąpione". Pierwszy Rzym upadł przez swoją herezję, Drugi Rzym - Konstantynopol upadł na skutek przyłączenia się do herezji (w 1439 r. cesarz oraz patriarcha bizantyjski podpisali na Soborze we Florencji unię z Kościołem katolickim, a już czternaście lat później Konstantynopol upadł pod naporem Turków Osmańskich), Trzecim Rzymem stała się Moskwa - jedyne na świecie państwo pielęgnujące prawdziwą, nieskażoną herezjami wiarę. Pogląd ten stał się z czasem reprezentatywny dla rosyjskiego prawosławia. Kiedy w 988 r. Ruś Kijowska przyjęła chrzest z Bizancjum, postanowiono zbudować Kijów na obraz i podobieństwo Konstantynopola. Dnia 11 maja 330 r. cesarz Konstantyn zawierzył Matce Bożej Konstantynopol; 11 maja 989 r. książę Włodzimierz zawierzył Jej opiece Kijów. Centralną świątynią Konstantynopola była Hagia Sophia; w XI w. Jarosław Mądry rozpoczął w centrum Kijowa budowę wzorowanego na niej Sofijskiego Soboru, zaś nieopodal wzniósł Złote Wrota, niemal identyczne jak wrota w stolicy Bizancjum. Państwo moskiewskie nie było w prostej linii kontynuatorem tradycji Rusi Kijowskiej. Model sprawowania władzy przez cara moskiewskiego przypominał raczej obraz rządów tatarskiego chana niż bizantyjskiego basileusa. Miano Trzeciego Rzymu stało się udziałem  Moskwy, ponieważ to ona dokonała podboju pozostałych ziem ruskich. W XV w. Iwan III Srogi zdobył Nowogród. Idea Moskwy jako Trzeciego Rzymu zawierała w sobie ideę Konstantynopola jako centrum prawosławia oraz ideę Rzymu jako politycznej i kulturalnej stolicy świata. Moskwa stała się obrazem zarówno Miasta Boga, jak i miasta "księcia tego świata". Pojawiło się napięcie między religijnym a politycznym rozumieniem dziejowej roli Rosji, między "Świętą Rusią" a "Trzecim Rzymem". Idea Trzeciego Rzymu mówiła o zwierzchności nad wszystkimi chrześcijanami. Zanim drogi mesjanizmu religijnego i politycznego rozeszły się na dobre, a właściwie zanim sfera polityczna w Rosji nie podporządkowała sobie sfery religijnej, próbowano dokonać wielkiej syntezy tych dwóch nurtów. Uczynił to, żyjący na przełomie XV i XVI w., ihumen Józef z Wołokołamska. Uważał on, że człowiek żyjący w stanie świeckim nie jest w stanie osiągnąć świętości, a tym samym zbawienia. Jest to możliwe jedynie dla mnicha. Dlatego też warunkiem koniecznym do zbawienia było urządzenie państwa w taki sposób, by upodobniło się ono do jednego wielkiego monasteru, którego głową jest władca Wszechrusi. Od czasów Iwana IV Groźnego proces podporządkowywania religii wymogom państwa nabiera przyspieszenia. W następnym stuleciu stanie się to przyczyną ostrego sporu między carem Aleksym a patriarchą Nikonem. Dopiero jednak syn Aleksego, Piotr Wielki, postanowi ostatecznie rozwiązać kwestię religijną w Rosji na swoją korzyść. Piotr, podobnie jak cesarz Konstantyn, wznosi nową stolicę imperium, którą nazywa własnym imieniem. Petersburg zrywa z obecnym w Moskwie dualizmem między władzą polityczną i duchową. Nowa stolica wzorowana jest na Rzymie, lecz nie na Rzymie papieskim, a Rzymie pogańskim, cesarskim. Obraz miasta odzwierciedlał ambicje monarchy i jego reformatorskie zamiary. Widział on wyraźnie, że między mocarstwowymi roszczeniami Rosji a jej rzeczywistą siłą istnieje przepaść, którą można było pokonać przyswajając sobie zdobycze cywilizacji zachodniej. W 1718 r. Piotr rozwiązuje instytucję Patriarchatu, a na jej miejsce powołuje Świątobliwy Synod, na czele którego stał carski urzędnik cywilny. Cerkiew prawosławna utraciła niezależność i podporządkowana została woli monarchy. Ostentacyjna pogarda wobec tradycji religijnej sprawiła, że obie strony podzielonego wówczas prawosławia - zarówno zwolennicy reform patriarchy Nikona, czyli nikonianie, jak i staroobrzędowcy, czyli raskolnicy - uznawali, że duch poczynań Piotrowych jest duchem Antychrysta. Reformatorski car przetrącił Cerkwi prawosławnej kręgosłup. Tradycja supremacji władzy świeckiej nad duchowną została przejęta z Bizancjum i była obecna w Moskwie niemal od zawsze, ale począwszy od XVIII w. przybrała niespotykane wcześniej rozmiary. Cerkiew została poniżona moralnie i zdegradowana do roli jednego z departamentów w imperialnym mechanizmie władzy. Car rosyjski mógł z powodzeniem sparafrazować słowa Ludwika XIV: "Cerkiew to ja". Jak pisał Dymitr Mereżkowski, prawosławie zamieniło się w carosławie.