4.doc

9. Koncyliaryzm

W kościele katolickim doktryna o wyższości soboru nad papieżem. Bardzo popularna wśród części teologów, prawników, uczonych i wyższego duchowieństwa w XV wieku w czasie trwania rozłamu w kościele czyli schizmy zachodniej. Doszło do niej w XI wieku, gdy dokonywał się podział na dwa kościoły – wschodni zwany greckim, którego zwierzchnikiem był patriarcha Konstantynopola, zachodni, którego głową był biskup Rzymu. Schizma podzieliła Europę na dwie strefy kulturowe, -jedna obejmowała kraje, które przyjęły chrześcijaństwo od Rzymu, tj. kraje: zachodnie, skandynawskie oraz Czechy, Węgry i Polskę, do drugiej należały kraje południowosłowiańskie i cała Ruś, które przyjęły chrześcijaństwo od Bizancjum. Już w Średniowieczu, wielu teologów i uczonych zdawało sobie sprawę, że w Kościele należy przeprowadzić gruntowne reformy. Pierwszą próbę reform podjęto u schyłku XI i XII wieku, wtedy to rozbity Kościół chciał się wyzwolić spod władzy świeckiej i zbudować własną scentralizowaną władzę. Druga fala reformatorska ogarnęła Kościół u schyłku XIV i XV wieku i reformatorzy domagali się - demokratyzacji instytucji Kościoła (Kościół Soborowy), zniesienie głębokich podziałów między klerem a świeckimi, przybliżenie człowieka do – Boga, przez odformalizowanie liturgii i wprowadzenie nowych  jej form, zlikwidowanie schizmy. Kryzys w Kościele doprowadził do załamania uniwersalizmu papieskiego. Nastąpiło to w czasie, król Francji Filip Piękny, po wygranym sporze z papiestwem, uwięził papieża Bonifacego w jego własnym kraju i przeniósł siedzibę papieska do Awinionu. Polityka Kościoła, w tym okresie budziła powszechną krytykę. Szczególnie centralna administracja kurii papieskiej w Awinionie, której dwór był najwspanialszą rezydencją Europy. A jej urzędnicy prowadzili bezwzględną politykę : w urzędach kościelnych panował nepotyzm, przekupstwo, kumulowano i sprzedawano godności kościelne wśród krewnych i znajomych urzędników, handlowano odpustami i relikwiami kościelnymi. Coraz częściej pojawiały się głosy, że jedynym ratunkiem może być powrót papieża do Rzymu. Panowało wielkie zamieszanie, które rozdzieliło Europę, bo było dwóch papieży, którzy nie myśleli o sprawach Kościoła, ale przez wyzysk biednych i nadużycia, zapełniali swoje skarbce. Uczeni, reformatorzy, kardynałowie łudzili się, że śmierć jednego ze zwalczających się papieży, może zakończyć schizmę, ale tak się nie stało bo wybrano kolejnego papieża w trosce o dobro i autorytet Kościoła, grupa teologów skupiona wokół uniwersytetu papieskiego i oksfordzkiego, zgodnie doszli do wniosku, że w kościele należy przeprowadzić gruntowne reformy, które pozwolą zlikwidować schizmę i odbudować jedność Kościoła. Pojawiła się myśl o konieczności zwołanie soboru powszechnego, który zakończyłby podział. Myśl ta związana była z poglądami głoszonymi przez Jana Gersona i Piotra d’Ailly – iż sobór  jako przedstawicielstwo wszystkich chrześcijan, stoi ponad papieżem tzw. Koncyliaryzm, który został uznany za doktrynę Kościoła.Główne sformułowania koncyliaryzmu to : do Soboru należy najwyższa władza w Kościele Sobór ma kontrolować poczynania papieży i całej hierarchii  Kościół to wspólnota wiernych, do której przynależność jest dobrowolna Kościół nie ma prawa mieszać się do rządów świeckich, gdyż władza królów pochodzi   wprost od Boga, a nie przez Kościół.Gdy zawiodły wszelkie próby obalenia Schizmy w Kościele, hierarchia kościelna wybrała doktryny koncyliaryzmu, jako drogę do reformy Kościoła. Aby zakończył dwuwładzę papieską i skłonić do abdykacji obu papieży, w 1409 roku zwołno tak zwany sobór reformatorski w Pizie. Uczestnicy odwołując sie do teorii koncyliaryzmu, uznali, że Sobór jest ważny, a wybór papieży awiniońskiego Grzegorza XII i rzymskiego Benedykta XIII nieważny, wybrano też nowego papieża Aleksandra V.

10. Herezje w średniowieczu i późnośredniowieczu.

Specyficznym zjawiskiem w okresie średniowiecza były herezje. Epoka ta charakteryzuje się bardzo dużym uciskiem biedniejszych warstw społecznych, co doprowadzało do licznych zamieszek. Tłumy często oprócz zmian w państwie domagały się naprawy Kościoła. Wielu osobom nie podobały się ogromne majątki duchowieństwa, powiększane w głównej mierze przez ściąganie przymusowych opłat od ubogich. Coraz więcej osób domagało się, by kler prowadził się tak jak sam tego naucza. Faktem jest, iż część heretyków głosiła poglądy radykalne, praktycznie nie do przyjęcia, była jednak grupa, do której można zaliczyć Jana Husa i Jana Wiklefa, której poglądy wydawały się bardzo sensowne. Ruchy heretyckie, chociaż istniały już od początku powstania chrześcijaństwa, prawdziwy rozkwit przechodziły w XI i XII w., a koniec im przyniosła inkwizycja w XV - XVI w. W 1150 r. herezja stała się już zjawiskiem powszechnym. Z punktu widzenia wiary ludzi świeckich było to jedno z najbardziej znaczących novum tego okresu. U schyłku XII w. herezja do tego stopnia się wzmogła, że zaczęła wywierać głęboki wpływ na poglądy ortodoksyjne, w końcu zaś uruchomiła w celu przeciwdziałania jej straszną machinę inkwizycji. Szybkiemu szerzeniu się w XII w. antyklerykalnych kazań towarzyszyło zaostrzenie definicji wiary ortodoksyjnej i przyjęcie bardziej nieustępliwej postawy wobec nie-ortodoksów. Wiele ruchów heretyckich ukształtowało się pod wpływem poglądów Jana Wiklefa Wiklef był angielskim filozofem, teologiem i reformatorem religijnym. W serii traktatów zawarł poglądy na temat władzy i własności dóbr doczesnych. Wiklef, pozostając pod protekcją króla Anglii Edwarda III mógł bez obaw głosić swe nieortodoksyjne poglądy, a podczas sporu swego protektora z papieżem Urbanem V stanął po stronie monarchy.
Do najważniejszych poglądów głoszonych przez reformatora należały: potrzeba swobodnej interpretacji Pisma Świętego, głosił, że Biblia jest jedynym źródłem Objawienia, liturgia powinna odbywać się w języku narodowym (zainicjował przetłumaczenie Biblii na język angielski), domagał się od stanu duchownego (również od papieża) życia w ubóstwie. Powszechnie znanym reformatorem religijnym jest Jan Hus. Urodził się on w Husincu w Czechach, studiował na uniwersytecie w Pradze, a w 1409 r. został mianowany rektorem tego uniwersytetu. Hus był teologiem teoretykiem, był zdecydowanym przeciwnikiem wpływów niemieckich w Czechach. Nacjonalistyczne działania były na rękę władzom, doprowadziły do opuszczenia przez Niemców pierwszego europejskiego uniwersytetu już w roku, w którym Hus został rektorem. O herezję zaczęto go podejrzewać, gdy zaprotestował przeciw paleniu książek Wiklefa przez arcybiskupa Pragi Aleksandra V, po tym wydarzeniu ekskomunikowano go. Fakt ten nie zniechęcił go i nadal wygłaszał kazania. W 1412 r. zmuszony został do opuszczenia Pragi, wtedy napisał Tractatus de Ecclesia – swoje największe dzieło. Hus zajmował się moralną reformą Kościoła i powrotem do czystości obyczajów, nie pragnął jednak zerwania z Rzymem. Odrzucając autorytety kościelne, Hus za wyłączne kryterium wiary uznał Pismo Święte, Kościół zaś uważał za ciało mistyczne, którego głową jest Chrystus, a jego członkami wybrani przez Boga sprawiedliwi (predestynacja). Krytykował sprzedaż odpustów papieskich, odrzucał zasadność ekskomuniki, negował znaczenie absolucji kapłańskiej, kwestionował papieskie żądania zwierzchnictwa nad Kościołem i wystąpił z żądaniem komunii pod dwiema postaciami dla wszystkich wiernych. Skazany  na spalenie na stosie w Konstancji (6 VII 1415 r.Następstwem śmierci Jan Husa było sformułowanie czterech artykułów praskich w 1417 r., spisanych przez husytów. Domagali się w nich wolnego głoszenia słowa Bożego, komunii pod dwiema postaciami, likwidacji świeckiej władzy i majątków duchowieństwa, karania śmiercią grzeszników popełniających ciężkie występki. Ruch religijny katarów szerzył się od XI do XIII w. Działali oni głównie w południowej Francji (Langwedocja oraz Prowansja) i w północnych Włoszech. Zyskali oni zwolenników wśród wszystkich warstw społecznych, w tym i duchowieństwa. Katarzy oskarżali Kościół o zepsucie, potępiali jego bogactwo i potęgę, rzucili poważne wyzwanie głównym dogmatom ortodoksyjnego chrześcijaństwa. Twierdzili, iż Kościół jest dziełem szatana i utrudnia osiągnięcie zbawienia, w związku z czym odrzucali sakramenty, dogmaty i obrzędy kościelne, a zbawienie próbowali osiągnąć własnymi siłami. Odrzucali również bóstwo Jezusa Chrystusa.